Stalin: Józef Stalin – jeden z największych zbrodniarzy w historii

7

Józef Stalin, właściwie Ioseb Besarionis dze Dżugaszwili, był jednym z najbardziej wpływowych i budzących grozę przywódców XX wieku. Na przestrzeni niemal trzech dekad sprawował absolutną władzę nad Związkiem Radzieckim, odcisnąwszy niezatarty ślad w historii globalnej. Urodzony 18 grudnia 1878 roku, w styczniu 2026 roku minie 147 lat od jego narodzin. Jako Sekretarz Generalny Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego, a później także Premier ZSRR, skutecznie skonsolidował władzę, budując system dyktatorski znany jako stalinizm. Jego życie, naznaczone tragicznymi wydarzeniami osobistymi i burzliwą karierą polityczną, stanowi przykład niezwykłej transformacji od biednego gruzińskiego chłopca do niekwestionowanego przywódcy mocarstwa.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na dzień 18 grudnia 2024 roku ma 146 lat.
• Żona/Mąż: Ekaterina Svanidze (pierwsza żona), Nadieżda Allilujewa (druga żona).
• Dzieci: Jakow Dżugaszwili, Wasilij Stalin, Swietłana Allilujewa, Artiom Siergiejew (adoptowany).
• Zawód: Przywódca polityczny, dyktator, wojskowy.
• Główne osiągnięcie: Utrzymanie i umocnienie władzy nad Związkiem Radzieckim, przeprowadzenie kraju przez II wojnę światową, przekształcenie ZSRR w potęgę militarną i polityczną.

Podstawowe informacje o Józefie Stalinie

Prawdziwe nazwisko Józefa Stalina brzmiało Ioseb Besarionis dze Dżugaszwili. Urodził się w miejscowości Gori, w Gruzji, która wówczas należała do Imperium Rosyjskiego. Nazwisko „Stalin”, pod którym przeszedł do historii jako potężny przywódca komunistyczny, było pseudonimem przyjętym w późniejszym okresie jego działalności rewolucyjnej. Data jego narodzin to 18 grudnia 1878 roku (według starego stylu 6 grudnia). Zmarł 5 marca 1953 roku w Moskwie, w wieku 74 lat, kończąc tym samym niemal trzydziestoletni okres swoich rządów nad Związkiem Radzieckim. Po śmierci jego ciało zostało zmumifikowane i umieszczone w Mauzoleum Lenina, jednak w 1961 roku, w ramach procesu destalinizacji, zostało usunięte i pochowane przy murze Kremla, gdzie spoczywa do dziś. W dokumentach partyjnych i państwowych posługiwał się charakterystycznym, stylizowanym podpisem. W kręgach bliskich współpracowników i rewolucjonistów znany był pod pseudonimem „Koba”.

Rodzina i życie prywatne

Ojcem Józefa Stalina był Besarion Jughashvili, a matką Ekaterine Geladze. Rodzina żyła w ubóstwie, co miało istotny wpływ na wczesne lata życia przyszłego dyktatora i jego późniejszą ideologię. Pierwsze małżeństwo Stalina miało miejsce w 1906 roku, kiedy poślubił Ekaterine Svanidze. Niestety, związek ten zakończył się tragedią zaledwie rok później, w 1907 roku, śmiercią żony i pozostawieniem go z ich wspólnym synem, Jakowem. W 1919 roku Józef Stalin ożenił się ponownie, tym razem z Nadieżdą Allilujewą, która urodziła mu dwójkę dzieci. Ich związek również zakończył się tragicznie w 1932 roku, kiedy Nadieżda popełniła samobójstwo, co do dziś stanowi temat licznych historycznych spekulacji. Stalin miał czworo dzieci: syna Jakowa Dżugaszwilego z pierwszego małżeństwa, syna Wasilija Stalina i córkę Swietłanę Allilujewą z drugiego małżeństwa, a także adoptowanego syna Artioma Siergiejewa.

Los jego najstarszego syna, Jakowa Dżugaszwilego, był szczególnie dramatyczny. Podczas II wojny światowej Jakow dostał się do niemieckiej niewoli, a Stalin – według przekazów – odmówił jego wymiany na niemieckiego generała, co doprowadziło do śmierci syna w obozie.

Kariera polityczna i zawodowa

Józef Stalin rozpoczął swoją edukację w Seminarium Duchownym w Tyflisie (Tbilisi). Jednak zamiast podążać ścieżką duchownego, zaangażował się w działalność marksistowskiej Socjaldemokratycznej Robotniczej Partii Rosji. W celu finansowania frakcji bolszewickiej Włodzimierza Lenina, Stalin organizował napady na banki oraz inne działania przestępcze, co czyniło go jednym z najbardziej operatywnych działaczy podziemia.

Pełnił również funkcję redaktora gazety „Prawda”, która była głównym organem prasowym partii. Wykorzystywał to narzędzie do szerzenia ideologii bolszewickiej i budowania swojej pozycji w strukturach partyjnych. Za swoją wywrotową działalność przeciwko caratu był wielokrotnie aresztowany przez policję i zsyłany na Syberyjskie pustkowia, skąd jednak kilkakrotnie udawało mu się uciekać.

3 kwietnia 1922 roku Stalin został mianowany Sekretarzem Generalnym Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego i piastował ten urząd aż do 16 października 1952 roku. Wykorzystywał tę pozycję do obsadzania kluczowych stanowisk lojalnymi sobie ludźmi, co stanowiło fundament jego późniejszej władzy. Od 6 maja 1941 roku aż do swojej śmierci w 1953 roku sprawował funkcję Premiera Związku Radzieckiego, co dawało mu pełną, formalną kontrolę nad rządem, szczególnie w burzliwym okresie wojennym. Choć początkowo rządził w ramach kierownictwa kolektywnego, do lat 30. XX wieku skutecznie wyeliminował wszystkich swoich rywali politycznych, w tym Lwa Trockiego, stając się absolutnym dyktatorem. Stalin skodyfikował oficjalną interpretację marksizmu jako marksizm-leninizm, wprowadzając jednocześnie własne koncepcje, takie jak „socjalizm w jednym kraju”, co stało się fundamentem systemu zwanego stalinizmem.

Służba wojskowa i dowodzenie

W latach 1918–1920 Józef Stalin służył w Armii Czerwonej, biorąc aktywny udział w rosyjskiej wojnie domowej oraz wojnie polsko-bolszewickiej. Pełnił wówczas funkcję komisarza politycznego i dowódcy, zdobywając doświadczenie wojskowe, które miało mu się przydać w przyszłości.

Od 1941 roku osobiście dowodził Radzieckimi Siłami Zbrojnymi, a od 19 lipca 1941 roku do 3 marca 1947 roku piastował stanowisko Ministra Sił Zbrojnych ZSRR. Kulminacją jego kariery wojskowej było przyznanie mu w 1945 roku, po zwycięstwie nad nazistowskimi Niemcami, unikalnego i najwyższego stopnia wojskowego – Generalissimusa Związku Radzieckiego. W latach 1941–1945 Stalin stał również na czele Państwowego Komitetu Obrony (GKO), który posiadał nadzwyczajną władzę nad całym państwem w czasie trwania konfliktu zbrojnego, co podkreśla jego centralną rolę w zarządzaniu krajem w obliczu wojny.

Kontrowersje i czarne karty historii

Rządy Józefa Stalina wiązały się z ogromną liczbą ofiar śmiertelnych, które były wynikiem egzekucji, głodu oraz nieludzkich warunków panujących w systemie obozów pracy przymusowej, znanym jako Gułag. W latach 30. Stalin zainicjował tzw. Wielki Terror (Great Purge), w ramach którego miliony ludzi uznanych za „wrogów ludu” zostało rozstrzelanych lub wysłanych do łagrów. Ofiarami czystek padli między innymi liczni wysocy rangą oficerowie wojskowi i działacze partyjni.

Jego polityka przymusowej kolektywizacji rolnictwa doprowadziła w latach 1932–1933 do katastrofalnego głodu, znanego jako Hołodomor, szczególnie na Ukrainie, w wyniku którego zmarły miliony ludzi. W latach 1939–1941 Stalin utrzymywał niepokojący sojusz z nazistowskimi Niemcami na mocy paktu Ribbentrop-Mołotow. Umowa ta umożliwiła obu mocarstwom podział stref wpływów w Europie Wschodniej, co miało druzgocące konsekwencje dla wielu narodów, zanim doszło do konfliktu między nimi.

Ciekawostki o Józefie Stalinie

Zachowało się jedno nagranie dźwiękowe z przemówienia Stalina, pochodzące z 9 maja 1945 roku, na którym ogłasza bezwarunkową kapitulację Niemiec. Jest to jeden z niewielu dostępnych dokumentów prezentujących jego głos.

Stalin był również rekordzistą pod względem zasiadania w kluczowych instytucjach państwowych jednocześnie. Był członkiem Biura Politycznego (Politbiura) nieprzerwanie od 1917 do 1953 roku oraz Sekretariatu KC od 1922 do 1953 roku. Zanim objął stanowisko Premiera ZSRR, piastował również inne ważne urzędy, m.in. Ludowego Komisarza ds. Narodowości (1917–1923) oraz Ludowego Komisarza Inspekcji Robotniczo-Chłopskiej (1920–1922), co świadczy o jego długiej i wszechstronnej karierze w strukturach władzy.

Chronologia życia i kariery Józefa Stalina

• 18 grudnia 1878 roku: Narodziny Ioseba Besarionowicza Dżugaszwilego w Gori.
• Po 1900 roku: Zaangażowanie w działalność marksistowską i rewolucyjną.
• 1906 rok: Pierwsze małżeństwo z Ekaterine Svanidze.
• 1907 rok: Śmierć Ekaterine Svanidze.
• 1918–1920: Udział w wojnie domowej i wojnie polsko-bolszewickiej.
• 3 kwietnia 1922 roku: Nominacja na Sekretarza Generalnego Komunistycznej Partii ZSRR.
• 1922–1953: Członkostwo w Sekretariacie KC.
• 1917–1953: Członkostwo w Biurze Politycznym (Politbiurze).
• 1917–1923: Urząd Ludowego Komisarza ds. Narodowości.
• 1920–1922: Urząd Ludowego Komisarza Inspekcji Robotniczo-Chłopskiej.
• Lata 30. XX wieku: Konsolidacja władzy i objęcie pozycji absolutnego dyktatora.
• 1932 rok: Samobójstwo Nadieżdy Allilujewej, drugiej żony Stalina.
• 1932–1933: Wielki Głód (Hołodomor).
• Lata 30.: Wielka Czystka (Great Purge).
• 1939–1941: Pakt Ribbentrop-Mołotow z nazistowskimi Niemcami.
• 6 maja 1941 roku: Objęcie funkcji Premiera ZSRR.
• 1941–1945: Przewodnictwo w Państwowym Komitecie Obrony (GKO).
• 19 lipca 1941 – 3 marca 1947 roku: Stanowisko Ministra Sił Zbrojnych ZSRR.
• 1945 rok: Nadanie stopnia Generalissimusa Związku Radzieckiego.
• 16 października 1952 roku: Koniec kadencji Sekretarza Generalnego.
• 5 marca 1953 roku: Śmierć w Moskwie.
• 1961 rok: Usunięcie ciała z Mauzoleum Lenina i pochówek przy murze Kremla.
• Styczeń 2026 roku: Minie 147 lat od narodzin Stalina.

Kluczowe stanowiska i okresy sprawowania władzy

Józef Stalin, postać historyczna o ogromnym wpływie na losy Związku Radzieckiego i świata, pozostaje symbolem totalitaryzmu i nieograniczonej władzy. Jego rządy, pomimo modernizacji kraju i zwycięstwa w II wojnie światowej, charakteryzowały się bezprecedensowym terrorem i milionami ofiar. Analiza jego życia i kariery stanowi ważną lekcję historii, przypominając o złożoności władzy i jej destrukcyjnym potencjale, gdy pozbawiona jest hamulców moralnych i demokratycznych.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Joseph_Stalin