Rachmaninow: Siergiej Rachmaninow i jego II Sonata fortepianowa op. 36

7

Siergiej Rachmaninow, urodzony 1 kwietnia 1873 roku, był jednym z najwybitniejszych rosyjskich kompozytorów, pianistów i dyrygentów, którego twórczość stanowiła zwieńczenie epoki romantyzmu. Jego życie, choć naznaczone trudnościami osobistymi i wygnaniem, obfitowało w arcydzieła, które do dziś zachwycają swoją melodyjnością, głębią emocjonalną i wirtuozerią. Na [miesiąc rok] Siergiej Rachmaninow nie żyje; zmarł 28 marca 1943 roku w wieku 69 lat. Jego dorobek pianistyczny i kompozytorski na stałe wpisał się w kanon muzyki klasycznej, a jego interpretacje własnych utworów stanowią wzór dla kolejnych pokoleń artystów.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Zmarł w wieku 69 lat.
• Żona/Mąż: Brak danych w dostarczonym tekście.
• Dzieci: Brak danych w dostarczonym tekście.
• Zawód: Kompozytor, pianista, dyrygent.
• Główne osiągnięcie: Uznawany za jednego z ostatnich wielkich przedstawicieli romantyzmu w muzyce, autor m.in. II i III Koncertu fortepianowego.

Podstawowe dane biograficzne

Siergiej Wasiljewicz Rachmaninow urodził się 1 kwietnia 1873 roku (według kalendarza juliańskiego 20 marca) w posiadłości Siemionowo, w guberni nowogrodzkiej Imperium Rosyjskiego. Pochodził z rodziny o arystokratycznych korzeniach. Uznawany jest za jednego z ostatnich wielkich kompozytorów epoki romantyzmu oraz za jednego z najwybitniejszych pianistów przełomu XIX i XX wieku. Swoje życie zakończył 28 marca 1943 roku w Beverly Hills w Kalifornii, w wieku 69 lat. Przyczyną jego śmierci był czerniak (melanoma).

Rodzina i życie prywatne

Rodzice i ich wpływ na wczesne lata

Ojciec Siergieja, Wasilij Arkadiewicz Rachmaninow, był emerytowanym wojskowym i amatorem pianistą. Matka, Lubow Pietrowna Butakowa, była pierwszą nauczycielką muzyki młodego Siergieja, wprowadzając go w świat fortepianu już w wieku czterech lat. Jej wczesne lekcje stanowiły fundament pod jego przyszłą karierę muzyczną.

Rodzeństwo i rodzinne tragedie

Siergiej Rachmaninow był trzecim z sześciorga dzieci. Jego dzieciństwo naznaczyły tragedie rodzinne, w tym śmierć siostry Sofii na błonicę oraz przedwczesna śmierć ukochanej siostry Jeleny, która była dla niego ważną inspiracją muzyczną. Te wczesne straty niewątpliwie wpłynęły na wrażliwą psychikę młodego artysty.

Problemy finansowe rodziny i ich konsekwencje

Nieudolność finansowa ojca doprowadziła do utraty przez rodzinę wszystkich posiadanych majątków. Ta sytuacja zmusiła Rachmaninowów do przeprowadzki do Petersburga, co, choć trudne, ostatecznie przekierowało plany Siergieja z kariery wojskowej na ścieżkę muzyczną.

Wpływ babci i religii na wychowanie

Po rozstaniu rodziców, dużą rolę w wychowaniu Siergieja odegrała babcia ze strony matki, Sofia Butakowa. Często zabierała wnuka do cerkwi, gdzie młody Rachmaninow zafascynował się śpiewami liturgicznymi i dźwiękiem dzwonów. Te doświadczenia z dzieciństwa miały głęboki wpływ na jego późniejszą wrażliwość muzyczną i inspiracje.

Relacja z Nikołajem Zwieriewem i konflikt

W 1885 roku Siergiej Rachmaninow zamieszkał w Moskwie u surowego, ale cenionego pedagoga, Nikołaja Zwieriewa. Ich relacja, choć początkowo skupiona na intensywnej edukacji muzycznej, zakończyła się ostrym konfliktem w 1889 roku. Zwieriew odmówił wsparcia w zapewnieniu Siergiejowi przestrzeni do komponowania, co doprowadziło do zerwania współpracy i podkreśliło trudności młodego artysty w godzeniu ról pianisty i kompozytora.

Edukacja muzyczna i początki kariery

Studia w Konserwatorium Petersburskim i Moskiewskim

Siergiej Rachmaninow kształcił się w Konserwatorium Petersburskim, a następnie kontynuował naukę w Konserwatorium Moskiewskim. Uczył się pod okiem wybitnych pedagogów, takich jak Aleksander Siloti, Siergiej Taniejew i Anton Areński. Lata spędzone w tych prestiżowych instytucjach muzycznych stanowiły kluczowy okres dla ukształtowania jego warsztatu kompozytorskiego i pianistycznego.

Debiut operowy „Aleko” i pochwała od Czajkowskiego

Jako pracę dyplomową, w rekordowo krótkim czasie 17 dni, Siergiej Rachmaninow skomponował jednoaktową operę „Aleko”, inspirowaną poematu Puszkina. Dzieło to odniosło znaczący sukces na scenie Teatru Bolszoj, przynosząc młodemu kompozytorowi pierwsze poważne uznanie. Co więcej, sam Piotr Czajkowski pochwalił młodego twórcę za to wybitne osiągnięcie, co było niezwykle cennym potwierdzeniem jego talentu.

Osiągnięcie tytułu „Wolnego Artysty”

W wieku 19 lat, po zdaniu egzaminów z najwyższymi notami, Siergiej Rachmaninow uzyskał dyplom uprawniający go do oficjalnego używania tytułu „Wolny Artysta” (ang. Free Artist). Tytuł ten świadczył o jego zaawansowaniu artystycznym i niezależności w twórczości, otwierając drogę do dalszego rozwoju jako cenionego kompozytora i pianisty.

Kariera pianistyczna i kompozytorska

Studia i wczesne inspiracje

Siergiej Rachmaninow studiował w Konserwatorium Petersburskim, a następnie kontynuował naukę w Konserwatorium Moskiewskim pod okiem takich mistrzów jak Aleksander Siloti, Siergiej Taniejew oraz Anton Areński. Wpływ tych pedagogów, a także fascynacja śpiewami liturgicznymi i dźwiękiem dzwonów kościelnych, wyniesiona z dzieciństwa, ukształtowały jego unikalny styl muzyczny.

Przełomowy „Koncert fortepianowy nr 2” i terapia

Po katastrofalnej premierze swojej I Symfonii w 1897 roku, Siergiej Rachmaninow popadł w czteroletnią depresję. Dopiero terapia u dr. Nikołaja Dahla pozwoliła mu odzyskać siły i powrócić do tworzenia. Owocem tego okresu był słynny II Koncert fortepianowy c-moll, ukończony w 1901 roku, który stał się jednym z jego najbardziej rozpoznawalnych i cenionych utworów. Ten koncert fortepianowy jest doskonałym przykładem jego dojrzałego stylu, łączącego wirtuozerię z głęboką ekspresją.

Kariera dyrygencka w Teatrze Bolszoj

W latach 1904–1906 Siergiej Rachmaninow pełnił funkcję dyrygenta w Teatrze Bolszoj. W tym okresie zyskał uznanie za swoje prowadzenie spektakli operowych, demonstrując wszechstronność swojego talentu muzycznego. Jego praca dyrygenta pozwoliła mu na dogłębne poznanie orkiestry i jej możliwości, co z pewnością wpłynęło na jego późniejsze kompozycje.

Emigracja do USA i zmiana priorytetów kariery

Po wybuchu rewolucji rosyjskiej w 1917 roku, Siergiej Rachmaninow na stałe opuścił swoją ojczyznę. W 1918 roku osiedlił się w Nowym Jorku. Nowa rzeczywistość zmusiła go do skupienia się głównie na karierze koncertującego pianisty, co było konieczne do utrzymania rodziny. To przesunięcie akcentów miało znaczący wpływ na jego dalszą działalność twórczą.

Spadek aktywności kompozytorskiej po emigracji

Po wyjeździe z Rosji, aktywność kompozytorska Siergieja Rachmaninowa drastycznie spadła. W ciągu całego okresu emigracji ukończył jedynie sześć dzieł. Mimo to, nawet te nieliczne utwory kompozytorskie, takie jak Rapsodia na temat Paganiniego, potwierdzają jego niezmiennie wysoki poziom artystyczny. Twórczość Rachmaninowa, choć ograniczona ilościowo, nadal zachwycała melomanów.

Charakterystyka stylu kompozytorskiego

Muzyka Siergieja Rachmaninowa charakteryzuje się śpiewną melodyjnością, która często przywodzi na myśl rosyjskie pieśni ludowe. Jego kompozycje cechuje gęsta faktura kontrapunktyczna oraz bogata kolorystyką orkiestrową, która nadaje utworom głębi i emocjonalnej siły. Szczególnie jego koncerty fortepianowe i preludia, takie jak słynne Preludium cis-moll, stały się kamieniami milowymi w historii muzyki. Styl Rachmaninowa jest wyrazem jego głębokiego przywiązania do tradycji romantycznej, przetworzonej przez własną, niepowtarzalną wrażliwość.

Wirtuozeria pianistyczna

Wyjątkowa technika i czystość gry

Siergiej Rachmaninow był powszechnie uważany za jednego z najwybitniejszych wirtuozów fortepianu swoich czasów. Jego gra charakteryzowała się niezwykłą czystością, precyzją rytmiczną oraz unikalnym, pełnym i rezonującym tonem. Potrafił wydobyć z fortepianu bogactwo barw i dynamiki, co czyniło każde jego wykonanie niezapomnianym przeżyciem.

Niezwykły rozmiar dłoni i jego wpływ na grę

Rachmaninow posiadał gigantyczne dłonie, które pozwalały mu na swobodne uderzanie interwału decymy dwunastej, co odpowiada rozpiętości około 30 cm. Ta niezwykła fizyczna cecha dawała mu przewagę w wykonywaniu skomplikowanych pasaży i akordów, które dla innych pianistów byłyby nieosiągalne. Jego technika pianistyczna była ściśle powiązana z jego fizycznymi predyspozycjami.

Spekulacje dotyczące zespołu Marfana i warunki fizyczne

Istnieją spekulacje medyczne, że Siergiej Rachmaninow mógł cierpieć na zespół Marfana. Ta choroba genetyczna, wpływając na tkankę łączną, mogłaby tłumaczyć jego imponujące warunki fizyczne, w tym wzrost wynoszący około 198 cm. Te cechy fizyczne z pewnością wpływały na jego sposób gry na fortepianie.

Nagrania i ich znaczenie

Siergiej Rachmaninow pozostawił po sobie liczne nagrania dla wytwórni Victor Talking Machine Company oraz rolki do pianoli Ampico. Te nagrania, stanowiące zapis jego interpretacji własnych utworów, do dziś są uważane za wzór wykonawczy i stanowią bezcenne źródło wiedzy o jego stylistyce pianistycznej. Jego nagrania koncertowe, w tym wykonania II Koncertu fortepianowego c-moll, są kluczowe dla zrozumienia jego wirtuozerii.

Finanse i majątek

Zarobki po ukończeniu studiów

Tuż po ukończeniu konserwatorium, Siergiej Rachmaninow podpisał kontrakt wydawniczy z Gutheilem na kwotę 500 rubli. Wcześniej, aby się utrzymać, zarabiał skromne 15 rubli miesięcznie, udzielając lekcji gry na pianinie. Kontrakt ten stanowił znaczący krok naprzód w jego finansowej niezależności.

Honorarium za publiczny debiut

Za swój publiczny debiut we wrześniu 1892 roku, podczas którego zaprezentował między innymi słynne Preludium cis-moll, Siergiej Rachmaninow otrzymał honorarium w wysokości 50 rubli. Choć kwota ta wydaje się niewielka w porównaniu do późniejszych zarobków, stanowiła ona ważne potwierdzenie jego wartości jako artysty na początku kariery.

Posiadłość Villa Senar w Szwajcarii

Od 1932 roku Siergiej Rachmaninow spędzał lata w swojej luksusowej posiadłości Villa Senar w Szwajcarii. Dom ten został przez niego zbudowany z myślą o odtworzeniu atmosfery ukochanej, rosyjskiej Iwanowki, co świadczy o jego głębokiej tęsknocie za ojczyzną. Ta posiadłość stała się jego schronieniem i miejscem, gdzie mógł poświęcić się pracy twórczej w spokojniejszym otoczeniu.

Zdrowie

Epizod malarii w młodości

W 1891 roku, podczas wakacji w Iwanowce, Siergiej Rachmaninow zachorował na ciężką odmianę malarii. Choroba ta na pewien czas przerwała jego postępy w nauce i pracy twórczej, stanowiąc poważne wyzwanie dla jego młodego organizmu i kariery.

Depresja i załamanie nerwowe po porażce I Symfonii

Po katastrofalnej premierze swojej I Symfonii w 1897 roku, której dyrygentem był prawdopodobnie nietrzeźwy Aleksander Głazunow, Siergiej Rachmaninow przeszedł głębokie załamanie nerwowe. Stan ten trwał przez cztery lata, znacząco wpływając na jego życie i twórczość. Ta trudna sytuacja podkreśla wagę wsparcia terapeutycznego, jakie otrzymał od dr. Nikołaja Dahla.

Warto wiedzieć: Po porażce I Symfonii (1897), Siergiej Rachmaninow popadł w czteroletnią depresję. Dopiero terapia u dr. Nikołaja Dahla pozwoliła mu odzyskać siły i ukończyć w 1901 roku słynny II Koncert fortepianowy c-moll.

Pogarszający się stan zdrowia i przeprowadzka do Kalifornii

W 1942 roku, w związku z pogarszającym się stanem zdrowia, Siergiej Rachmaninow podjął decyzję o przeprowadzce do cieplejszego klimatu Beverly Hills. Ta zmiana miejsca zamieszkania miała na celu poprawę jego samopoczucia i umożliwienie mu dalszego funkcjonowania w obliczu postępującej choroby.

Ostatnia trasa koncertowa i diagnoza czerniaka

Podczas swojej ostatniej trasy koncertowej w 1943 roku, Siergiej Rachmaninow był już bardzo chory. Mimo to, kontynuował występy, co ostatecznie doprowadziło do diagnozy zaawansowanego czerniaka. Jego determinacja w obliczu choroby jest świadectwem jego niezwykłej siły ducha i oddania sztuce.

Ciekawostki z życia Siergieja Rachmaninowa

Pamięć muzyczna w dzieciństwie

Już jako czterolatek Siergiej Rachmaninow wykazywał się fenomenalną pamięcią słuchową. Potrafił bezbłędnie powtórzyć usłyszane fragmenty muzyczne, co stanowiło pierwszy sygnał jego wyjątkowego talentu muzycznego. Ta zdolność zapowiadała jego przyszłe sukcesy jako kompozytora i pianisty.

Buntowniczy okres nauki w Konserwatorium

Podczas nauki w Konserwatorium Petersburskim Siergiej Rachmaninow był dość niesfornym uczniem. Często wagarował, oblewał przedmioty ogólnokształcące i celowo fałszował swoje karty ocen. Ten buntowniczy okres w młodości kontrastuje z jego późniejszą, dojrzałą i zdyscyplinowaną pracą artystyczną.

Złoty zegarek od Nikołaja Zwieriewa w dowód uznania

Po dużym sukcesie opery „Aleko”, jego dawny nauczyciel Nikołaj Zwieriew, z którym był wcześniej skłócony, podarował Siergiejowi w dowód uznania swój złoty zegarek. Ten gest symbolizował pojednanie i potwierdzenie wartości artystycznej młodego kompozytora, mimo wcześniejszych trudności w ich relacji.

Tytuł „Wolnego Artysty”

W wieku 19 lat, po zdaniu egzaminów z najwyższymi notami, Siergiej Rachmaninow otrzymał dyplom uprawniający go do oficjalnego używania tytułu „Wolny Artysta” (Free Artist). Ten tytuł podkreślał jego niezależność i wysokie kwalifikacje artystyczne, które umożliwiły mu dalszy rozwój w świecie muzyki.

Kluczowe dzieła i nagrania

Najważniejsze kompozycje

Twórczość Siergieja Rachmaninowa obejmuje szerokie spektrum gatunków muzycznych, od oper po koncerty fortepianowe. Do jego najważniejszych dzieł należą:

• Opera „Aleko” (1892)
• I Symfonia (1897)
• II Koncert fortepianowy c-moll, op. 18 (1901)
• III Koncert fortepianowy d-moll, op. 30 (1909)
• Rapsodia na temat Paganiniego, op. 43 (1934)
• Preludium cis-moll, op. 3 nr 2 (1892)

Nagrania jako pianista

Jako pianista, Siergiej Rachmaninow pozostawił po sobie bogaty dorobek fonograficzny. Jego nagrania dla wytwórni Victor Talking Machine Company oraz rolki do pianoli Ampico są uważane za interpretacyjne wzorce jego własnych kompozycji. Szczególnie cenne są jego nagrania II Koncertu fortepianowego c-moll oraz Preludium cis-moll.

Tabela chronologiczna wydarzeń z życia Siergieja Rachmaninowa

Siergiej Rachmaninow, pozostawił po sobie trwałe dziedzictwo muzyczne, będące świadectwem jego niezwykłego talentu, głębokiej wrażliwości i nieustępliwości w obliczu życiowych trudności. Jego kompozycje, charakteryzujące się niezapomnianą melodyjnością i emocjonalnym bogactwem, oraz jego wirtuozowska gra na fortepianie, na zawsze zapewniły mu miejsce w panteonie najwybitniejszych artystów muzycznych wszech czasów.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Sergei_Rachmaninoff