Ludwig Erhard: Architekt Cudu Gospodarczego, ale czy współpracował z nazistami?

8

Ludwig Wilhelm Erhard, urodzony 4 lutego 1897 roku w Fürth, w ówczesnym Królestwie Bawarii, był kluczowym niemieckim politykiem i ekonomistą, który na stałe zapisał się w historii jako architekt powojennej odbudowy Niemiec Zachodnich. Jego wizja i determinacja ukształtowały fundamenty Republiki Federalnej Niemiec, a jego koncepcja społecznej gospodarki rynkowej stała się wzorem dla wielu krajów. Jako drugi kanclerz Niemiec Zachodnich, w latach 1963–1966, a wcześniej przez blisko 14 lat sprawujący urząd Federalnego Ministra Gospodarki, Erhard był siłą napędową „Wirtschaftswunder” – niemieckiego cudu gospodarczego. Zmarł 5 maja 1977 roku w Bonn, w wieku 80 lat, pozostawiając po sobie trwałe dziedzictwo w postaci stabilnej gospodarki i rozwiniętego państwa opiekuńczego. Jego życie osobiste, choć mniej nagłaśniane, było wspierane przez długoletnie małżeństwo z Luise Schuster, którą poznał w dzieciństwie.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na 5 maja 1977 roku miał 80 lat.
• Żona/Mąż: Luise Schuster
• Dzieci: Brak informacji w tekście.
• Zawód: Polityk, ekonomista
• Główne osiągnięcie: Architekt „Wirtschaftswunder” i twórca koncepcji społecznej gospodarki rynkowej.

Podstawowe informacje o Ludwig Erhardzie

Data i miejsce urodzenia

Ludwig Wilhelm Erhard urodził się 4 lutego 1897 roku w Fürth, mieście położonym w ówczesnym Królestwie Bawarii. Jego pochodzenie z tego regionu miało wpływ na jego późniejszą tożsamość i postrzeganie jako niemieckiego polityka.

Pełniona funkcja (Kanclerz Niemiec Zachodnich)

Najwyższym stanowiskiem politycznym pełniącym przez Ludwiga Erharda była funkcja Kanclerza Republiki Federalnej Niemiec. Był on drugim kanclerzem w historii RFN.

Okres pełnienia funkcji

Ludwig Erhard sprawował urząd Kanclerza Niemiec Zachodnich w latach 1963–1966. Jego kadencja zakończyła się rezygnacją.

Miano „Ojca Wirtschaftswunder”

Ludwig Erhard zyskał miano „ojca Wirtschaftswunder”, czyli niemieckiego cudu gospodarczego, którego był głównym architektem jako Minister Gospodarki.

Koncepcja społecznej gospodarki rynkowej

Erhard jest twórcą i głównym promotorem koncepcji społecznej gospodarki rynkowej (soziale Marktwirtschaft), która stała się fundamentem polityki ekonomicznej Niemiec Zachodnich i jest ceniona do dziś.

Data i miejsce śmierci

Ludwig Erhard zmarł 5 maja 1977 roku w Bonn, stolicy ówczesnych Niemiec Zachodnich.

Wiek w chwili śmierci

W chwili śmierci Ludwig Erhard miał 80 lat. Jego śmierć nastąpiła z powodu niewydolności serca.

Rodzina i życie prywatne Ludwiga Erharda

Pochodzenie rodzinne

Ojciec Ludwiga Erharda, Wilhelm Erhard, prowadził sklep z odzieżą. To rodzinne przedsiębiorstwo stanowiło tło dla wczesnych doświadczeń młodego Ludwiga, który pracował tam jako sprzedawca detaliczny.

Wychowanie religijne

Mimo że ojciec Ludwiga Erharda był wyznania katolickiego, on sam oraz jego rodzeństwo zostali wychowani w wierze protestanckiej, zgodnie z tradycją matki. Ta dwoistość wyznaniowa w rodzinie stanowi ciekawy aspekt jego wczesnego życia.

Małżeństwo

Ludwig Erhard zawarł związek małżeński 11 grudnia 1923 roku we Frankfurcie, poślubiając Luise Schuster, ekonomistkę, którą znał od dzieciństwa.

Imię i nazwisko żony

Żoną Ludwiga Erharda była Luise Schuster.

Data i miejsce ślubu

Ślub Ludwiga Erharda i Luise Schuster odbył się 11 grudnia 1923 roku we Frankfurcie.

Edukacja i wczesna kariera

Początek edukacji

Edukacja Ludwiga Erharda rozpoczęła się w 1903 roku w szkole podstawowej w jego rodzinnym mieście, Fürth. W tym okresie jego wyniki w nauce były oceniane jako słabe.

Praktyki handlowe i praca w sklepie ojca

Przed podjęciem studiów, Ludwig Erhard zdobywał praktyczne doświadczenie, odbywając praktyki handlowe i pracując jako sprzedawca detaliczny w sklepie swojego ojca.

Studia ekonomiczne po I wojnie światowej

Ze względu na rany odniesione podczas I wojny światowej, które uniemożliwiały mu pracę fizyczną, Ludwig Erhard zdecydował się na studia ekonomiczne w szkole biznesu w Norymberdze.

Uzyskanie stopnia doktora (PhD)

12 grudnia 1925 roku Ludwig Erhard uzyskał stopień doktora (PhD) na Uniwersytecie Goethego we Frankfurcie, pod kierunkiem profesora Franza Oppenheimera.

Kierunek studiów i promotor

Stopień doktora Ludwig Erhard uzyskał na Uniwersytecie Goethego we Frankfurcie. Jego praca doktorska była pisana pod kierunkiem wybitnego profesora Franza Oppenheimera.

Praca w Instytucie Obserwacji Gospodarczej

W latach 1928–1942 Ludwig Erhard był związany z Instytutem Obserwacji Gospodarczej Niemieckiego Przemysłu Wyrobów Gotowych, gdzie awansował na stanowisko zastępcy dyrektora.

Stanowisko w Instytucie

Podczas swojej pracy w Instytucie Obserwacji Gospodarczej, Ludwig Erhard awansował na stanowisko zastępcy dyrektora.

Służba wojskowa

Zgłoszenie ochotnicze do armii

W 1916 roku, w wieku 19 lat, Ludwig Erhard zgłosił się na ochotnika do armii niemieckiej w trakcie trwania I wojny światowej.

Okres służby

Jego służba wojskowa przypadła na okres I wojny światowej.

Fronty służby

Podczas konfliktu Ludwig Erhard służył na froncie zachodnim i brał udział w kampanii rumuńskiej na froncie wschodnim, gdzie zachorował na tyfus.

Choroba podczas wojny

W trakcie służby wojskowej, podczas kampanii rumuńskiej, Ludwig Erhard zachorował na tyfus.

Okoliczności ciężkiego zranienia

28 września 1918 roku, podczas piątej bitwy pod Ypres, Ludwig Erhard został ciężko ranny odłamkami artyleryjskimi, co wpłynęło na jego dalszą sprawność fizyczną.

Data zranienia

Ciężkie zranienie Ludwiga Erharda nastąpiło 28 września 1918 roku.

Skutki zranienia

Odniesione rany były bardzo poważne, uszkodziły jego lewe ramię, bok i nogę, co skutkowało trwałym skróceniem lewego ramienia.

Liczba przeprowadzonych operacji

Po zranieniu Ludwig Erhard przeszedł serię siedmiu operacji, które trwały do czerwca 1919 roku.

Kariera polityczna i rządowa

Kluczowe role i stanowiska

• Federalny Minister Gospodarki (1949–1963)
• Wicekanclerz Niemiec (od 1957 roku)
• Kanclerz Niemiec Zachodnich (1963–1966)

Przewodnictwo w komisji reformy walutowej

W 1947 roku Ludwig Erhard stanął na czele komisji eksperckiej przygotowującej reformę walutową dla zachodnich stref okupacyjnych Niemiec.

Okres reformy walutowej

Reformy walutowe przygotowywane przez komisję Erharda miały kluczowe znaczenie dla powojennej gospodarki Niemiec.

Rola w wprowadzeniu marki niemieckiej

Jako dyrektor ekonomiczny Rady Gospodarczej Bizonii, Ludwig Erhard odegrał kluczową rolę w wprowadzeniu marki niemieckiej (Deutsche Mark) w czerwcu 1948 roku, co było fundamentem odbudowy gospodarczej.

Stanowisko w Radzie Gospodarczej Bizonii

W czerwcu 1948 roku Ludwig Erhard pełnił funkcję dyrektora ekonomicznego Rady Gospodarczej Bizonii.

Decyzje dotyczące kontroli cen i produkcji

Erhard odważnie podjął decyzję o zniesieniu kontroli cen i produkcji, co okazało się kluczowe dla uratowania niemieckiej gospodarki przed załamaniem.

Okres pełnienia funkcji Federalnego Ministra Gospodarki

Ludwig Erhard sprawował urząd Federalnego Ministra Gospodarki przez rekordowo długi okres 14 lat, od 1949 do 1963 roku, będąc nieodłączną częścią rządu Konrada Adenauera.

Rząd Konrada Adenauera

Przez większość swojej kariery ministerialnej, Ludwig Erhard pracował w rządzie Kanclerza Konrada Adenauera, kształtując politykę gospodarczą Niemiec Zachodnich.

Pełnienie funkcji Wicekanclerza

Od 1957 roku, oprócz funkcji Ministra Gospodarki, Ludwig Erhard pełnił równocześnie stanowisko wicekanclerza Niemiec.

Okres pełnienia funkcji Wicekanclerza

Funkcję wicekanclerza Niemiec Ludwig Erhard pełnił od 1957 roku, aż do momentu objęcia stanowiska kanclerza.

Objęcie urzędu Kanclerza RFN

16 października 1963 roku Ludwig Erhard został wybrany na Kanclerza Republiki Federalnej Niemiec, przejmując stanowisko po ustąpieniu Konrada Adenauera.

Data objęcia urzędu Kanclerza

Ludwig Erhard objął urząd Kanclerza RFN 16 października 1963 roku.

Poprzednik na stanowisku Kanclerza

Poprzednikiem Ludwiga Erharda na stanowisku Kanclerza RFN był Konrad Adenauer.

Związek z partią CDU

Przez niemal całą swoją karierę polityczną Ludwig Erhard był silnie kojarzony z Unią Chrześcijańsko-Demokratyczną (CDU).

Fakt nieformalnego członkostwa w CDU

Ciekawostką jest fakt, że mimo silnego związku z CDU, Ludwig Erhard formalnie nigdy nie był jej członkiem, co wyszło na jaw dopiero w 2007 roku.

Polityka zagraniczna

Kluczowe decyzje i działania

• Rozważenie planu zaoferowania ZSRR pomocy ekonomicznej (25 mld dolarów) w zamian za zjednoczenie Niemiec.
• Nawiązanie oficjalnych stosunków dyplomatycznych z Izraelem (1965).
• Silne wsparcie dla roli USA w wojnie wietnamskiej, co wywołało napięcia w koalicji.
• Odrzucenie polityki balansowania między USA a Francją na rzecz bliskiej współpracy z Waszyngtonem.

Niestandardowy plan wobec ZSRR

Ludwig Erhard rozważał niestandardowy plan polityczny, który zakładał zaoferowanie Związkowi Radzieckiemu pomocy ekonomicznej w wysokości 25 miliardów dolarów w celu uzyskania zgody na zjednoczenie Niemiec.

Cel planu wobec ZSRR

Głównym celem propozycji pomocy ekonomicznej dla ZSRR było osiągnięcie zjednoczenia Niemiec.

Nawiązanie stosunków dyplomatycznych z Izraelem

Za kadencji Ludwiga Erharda, w 1965 roku, Republika Federalna Niemiec nawiązała oficjalne stosunki dyplomatyczne z Izraelem.

Rok nawiązania stosunków z Izraelem

Oficjalne stosunki dyplomatyczne między Republiką Federalną Niemiec a Izraelem zostały nawiązane w 1965 roku.

Stanowisko wobec wojny w Wietnamie

Ludwig Erhard wyrażał silne wsparcie dla roli Stanów Zjednoczonych w wojnie w Wietnamie.

Napięcia w koalicji rządowej

Silne poparcie Erharda dla amerykańskiej interwencji w Wietnamie wywołało kontrowersje i przyczyniło się do napięć w obrębie koalicji rządowej Niemiec Zachodnich.

Podejście do polityki Adenauera

Ludwig Erhard odrzucił politykę swojego poprzednika, Konrada Adenauera, polegającą na balansowaniu między USA a Francją, stawiając na bliską współpracę z Waszyngtonem.

Współpraca z USA

Decydując się na bliską współpracę z USA, Ludwig Erhard zdefiniował nowy kierunek polityki zagranicznej Niemiec Zachodnich.

Kontrowersje i rezygnacja

Kluczowe wydarzenia i okoliczności

• Osłabienie kanclerstwa przez brak wsparcia Konrada Adenauera.
• Rozpad koalicji rządowej w 1966 roku.
• Dymisja ministrów FDP w proteście przeciwko projektowi budżetu.
• Oficjalna rezygnacja z urzędu kanclerza 30 listopada 1966 roku.
• Kontrowersyjne przewodnictwo w CDU bez legitymacji partyjnej (1966–1967).

Brak wsparcia ze strony Konrada Adenauera

Kanclerstwo Ludwiga Erharda było osłabione przez brak znaczącego wsparcia ze strony jego poprzednika, Konrada Adenauera, który często publicznie krytykował swojego następcę.

Krytyka ze strony Adenauera

Publiczne krytykowanie przez Konrada Adenauera działań i decyzji Ludwiga Erharda stanowiło jedno z głównych wyzwań, z jakimi musiał się zmierzyć nowy kanclerz.

Rozpad koalicji rządowej

W 1966 roku doszło do rozpadu koalicji rządowej, która podtrzymywała rządy Ludwiga Erharda, co doprowadziło do kryzysu politycznego.

Przyczyna rozpadu koalicji

Bezpośrednią przyczyną rozpadu koalicji rządowej była dymisja ministrów z ramienia Wolnej Partii Demokratycznej (FDP) w proteście przeciwko projektowi budżetu.

Dymisja ministrów FDP

Ministrowie z partii FDP podjęli decyzję o dymisji w proteście przeciwko projektowi budżetu, co doprowadziło do kryzysu politycznego i rozpadu koalicji.

Powód dymisji ministrów FDP

Sprzeciw wobec projektu budżetu był głównym powodem, dla którego ministrowie z FDP zdecydowali się na opuszczenie rządu Erharda.

Oficjalna rezygnacja z urzędu Kanclerza

W obliczu kryzysu politycznego i rozpadu koalicji, Ludwig Erhard oficjalnie zrezygnował z urzędu Kanclerza Niemiec Zachodnich.

Data rezygnacji z urzędu Kanclerza

Ludwig Erhard złożył rezygnację ze stanowiska Kanclerza 30 listopada 1966 roku.

Przewodnictwo w CDU

Po ustąpieniu z funkcji kanclerza, Ludwig Erhard objął przewodnictwo w Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej (CDU) na okres jednego roku.

Okres przewodnictwa w CDU

Ludwig Erhard przewodził partii CDU w latach 1966–1967.

Kontrowersja związana z brakiem legitymacji partyjnej

Jedną z kontrowersji związanych z jego przewodnictwem w CDU był fakt, że pełnił tę funkcję bez posiadania formalnej legitymacji członka partii.

Zdrowie

Problemy zdrowotne na przestrzeni życia

• Choroba na polio w wieku 3 lat, skutkująca deformacją prawej stopy i koniecznością noszenia obuwia ortopedycznego.
• Przechorowanie ciężkiego tyfusu podczas I wojny światowej.
• Poważne zranienie odłamkami artyleryjskimi podczas I wojny światowej, wpływające na sprawność fizyczną.

Choroba w dzieciństwie (polio)

W wieku zaledwie trzech lat Ludwig Erhard zachorował na polio, co spowodowało u niego deformację prawej stopy i konieczność noszenia obuwia ortopedycznego przez całe życie.

Skutki polio

Polio spowodowało u niego deformację prawej stopy.

Konieczność noszenia obuwia ortopedycznego

W wyniku deformacji stopy spowodowanej polio, Ludwig Erhard był zmuszony do noszenia obuwia ortopedycznego.

Przeżyte choroby

Oprócz polio, Ludwig Erhard przeżył również ciężki tyfus.

Wpływ zranień na sprawność fizyczną

Konsekwencje poważnego zranienia odłamkami artyleryjskimi odniesionego podczas I wojny światowej trwale wpłynęły na jego sprawność fizyczną.

Publikacje

Kluczowe dzieła Ludwiga Erharda

• „Wohlstand für Alle” (Dobrobyt dla wszystkich) – 1957
• Studium o powojennym ładzie gospodarczym – 1944 (napisane mimo zakazu nazistów)
• „Deutschlands Rückkehr zum Weltmarkt” (Powrót Niemiec na rynek światowy) – 1953
• „Deutsche Wirtschaftspolitik” (Niemiecka polityka gospodarcza) – 1962

Najważniejsza publikacja

Jedną z najważniejszych i najbardziej znanych publikacji Ludwiga Erharda jest jego książka „Wohlstand für Alle”, która ukazała się w 1957 roku.

Rok publikacji „Wohlstand für Alle”

Książka „Wohlstand für Alle” została opublikowana w 1957 roku.

Napisane studium w czasie zakazu nazistów

Mimo panującego reżimu nazistowskiego i obowiązującego zakazu, w 1944 roku Ludwig Erhard napisał studium dotyczące przyszłości Niemiec, zakładające klęskę w wojnie i planujące powojenny ład gospodarczy.

Tematyka studium z 1944 roku

Studium napisane przez Erharda w 1944 roku zakładało klęskę Niemiec w wojnie i zawierało plany dotyczące powojennego ładu gospodarczego.

Inne opublikowane dzieła

Oprócz „Wohlstand für Alle”, Ludwig Erhard opublikował również inne ważne prace, w tym „Deutschlands Rückkehr zum Weltmarkt” oraz „Deutsche Wirtschaftspolitik”.

Rok publikacji „Deutschlands Rückkehr zum Weltmarkt”

Książka „Deutschlands Rückkehr zum Weltmarkt” została opublikowana przez Ludwiga Erharda w 1953 roku.

Rok publikacji „Deutsche Wirtschaftspolitik”

Dzieło „Deutsche Wirtschaftspolitik” ukazało się nakładem Ludwiga Erharda w 1962 roku.

Ciekawostki i mniej znane fakty

Kluczowe ciekawostki biograficzne

• Niechęć do formalnego wstąpienia do partii, wynikająca z sceptycyzmu wobec polityki partyjnej.
• Niezrealizowany plan „kupienia” NRD od ZSRR, m.in. z powodu utraty władzy przez Nikitę Chruszczowa.
• Aktywność w Bundestagu aż do śmierci po ustąpieniu z funkcji kanclerza.
• Nazwanie licznych szkół zawodowych w Niemczech jego imieniem.
• Zamiłowanie do palenia cygar, które stało się jego znakiem rozpoznawczym.
• Popularność wynikająca z sukcesów gospodarczych.
• Postrzeganie jako mniej zręcznego polityka w roli kanclerza niż ministra.
• Koncepcja społecznej gospodarki rynkowej łącząca wolny rynek z zabezpieczeniami socjalnymi.
• Zwolennik wolnego handlu i przeciwnik karteli.
• Reforma z 1948 roku wprowadzona w niedzielę, aby uniknąć natychmiastowego sprzeciwu władz okupacyjnych.
• Uważanie stabilnej waluty i pełnego zatrudnienia za najlepszą politykę socjalną.
• Symbol niemieckiej pracowitości i sukcesu odbudowy kraju.

Niechęć do formalnego wstąpienia do partii

Niechęć Ludwiga Erharda do formalnego wstąpienia do partii politycznej wynikała prawdopodobnie z jego głębokiego sceptycyzmu wobec samej natury polityki partyjnej i jej mechanizmów.

Niezrealizowany plan wobec NRD

Niestandardowy plan Erharda dotyczący „kupienia” Niemieckiej Republiki Demokratycznej (NRD) od Związku Radzieckiego nie doszedł do skutku z kilku powodów, w tym z powodu utraty władzy przez Nikitę Chruszczowa.

Utrata władzy przez Nikitę Chruszczowa

Zmiana polityczna w Związku Radzieckim, polegająca na utracie władzy przez Nikitę Chruszczowa w 1964 roku, była istotną przeszkodą dla realizacji planu Erharda dotyczącego NRD.

Aktywność w Bundestagu po ustąpieniu z urzędu

Po rezygnacji z funkcji Kanclerza RFN, Ludwig Erhard nie wycofał się całkowicie z życia publicznego, pozostając aktywnym członkiem Bundestagu aż do swojej śmierci.

Okres aktywności w Bundestagu

Ludwig Erhard kontynuował swoją pracę w niemieckim parlamencie (Bundestagu) od momentu rezygnacji z urzędu kanclerza aż do końca swojego życia.

Nazwy szkół zawodowych im. Ludwiga Erharda

Sukcesy i znaczenie Ludwiga Erharda dla Niemiec zostały uhonorowane poprzez nazwanie jego imieniem licznych szkół zawodowych w całym kraju.

Znaki rozpoznawcze w mediach (cygara)

Ludwig Erhard był znany ze swojego zamiłowania do palenia cygar, co stało się jego charakterystycznym znakiem rozpoznawczym w mediach i na fotografiach publicznych.

Popularność w powojennych Niemczech

Dzięki swoim spektakularnym sukcesom gospodarczym, Ludwig Erhard stał się jedną z najpopularniejszych postaci w powojennych Niemczech, symbolem odbudowy i dobrobytu.

Postrzeganie jako polityka w roli kanclerza

Mimo ogromnych sukcesów jako Minister Gospodarki, w roli Kanclerza Niemiec Ludwig Erhard był postrzegany jako polityk mniej zręczny.

Koncepcja społecznej gospodarki rynkowej

Koncepcja społecznej gospodarki rynkowej Ludwiga Erharda stanowiła połączenie wolnego rynku z mechanizmami zabezpieczającymi obywateli, łącząc swobodę gospodarczą z odpowiedzialnością społeczną.

Stanowisko wobec wolnego handlu

Ludwig Erhard był zdecydowanym zwolennikiem wolnego handlu, uważając, że otwarcie rynków sprzyja rozwojowi i dobrobytowi.

Stanowisko wobec karteli

Jako zwolennik wolnego rynku, Ludwig Erhard był również przeciwnikiem karteli, uważając, że ograniczają one konkurencję i szkodzą gospodarce.

Wprowadzenie reform w niedzielę

Reformy z 1948 roku zostały celowo wprowadzone w niedzielę, aby uniknąć natychmiastowego i silnego sprzeciwu ze strony władz okupacyjnych.

Najlepsza polityka socjalna według Erharda

Ludwig Erhard uważał, że najlepszą polityką socjalną jest zapewnienie stabilnej waluty i pełnego zatrudnienia.

Symbolika Ludwiga Erharda

Do dziś Ludwig Erhard jest symbolem niemieckiej pracowitości i sukcesu, jaki Niemcy odniosły w odbudowie kraju ze zniszczeń wojennych.

Podsumowanie

Ludwig Wilhelm Erhard, jako drugi kanclerz Niemiec Zachodnich i długoletni minister gospodarki, nie tylko symbolizuje powojenną odbudowę kraju, ale jest jej fundamentalnym architektem. Jego koncepcja społecznej gospodarki rynkowej, łącząca wolnorynkowe mechanizmy z odpowiedzialnością społeczną, stała się filarem „niemieckiego cudu gospodarczego” (Wirtschaftswunder). Mimo trudności zdrowotnych i politycznych, Erhard pozostawił po sobie dziedzictwo trwałego dobrobytu i stabilności, które do dziś kształtuje oblicze niemieckiej polityki gospodarczej i społecznej.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Ludwig_Erhard