Abel Tasman: odkrywca Nowej Zelandii i Parku Narodowego Abel Tasman

7

Abel Janszoon Tasman, urodzony prawdopodobnie w 1602 lub 1603 roku, był holenderskim żeglarzem, odkrywcą i kupcem, którego śmiałe wyprawy morskie w latach 1642 i 1644 na zlecenie Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej (VOC) na zawsze odmieniły mapę świata. Choć nie posiadał formalnego wykształcenia, jego praktyczna wiedza z zakresu nawigacji i żeglarstwa pozwoliła mu na awans i zdobycie pozycji jednego z najbardziej biegłych nawigatorów epoki. Abel Tasman zmarł 10 października 1659 roku w Batawii, w wieku około 55-56 lat. W życiu prywatnym zawarł drugie małżeństwo z Jannetje Tjaers, z którą odbył podróż do Batawii. Po zakończeniu kariery żeglarskiej osiedlił się w Batawii jako zamożny obywatel, właściciel posiadłości ziemskiej i udziałów w statku towarowym, dbając w swoim testamencie o podział majątku i pamięć o rodzinnych stronach.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na październik 1659 roku miał około 57 lat.
• Żona/Mąż: Jannetje Tjaers (druga żona).
• Dzieci: Posiadał córkę z pierwszego małżeństwa.
• Zawód: Żeglarz, odkrywca, kupiec.
• Główne osiągnięcie: Odkrycie Ziemi Van Diemena (Tasmania) i pierwszy europejski kontakt z Nową Zelandią.

Podstawowe informacje o Abel Tasman

Abel Janszoon Tasman, postać kluczowa dla historii odkryć geograficznych, przyszedł na świat prawdopodobnie między 1602 a 1603 rokiem w Lutjegast, malowniczej miejscowości w prowincji Groningen, na terenie dzisiejszych Niderlandów. Jego życie, naznaczone niezliczonymi podróżami po nieznanych wodach, zakończyło się 10 października 1659 roku w tropikalnej Batawii (dzisiejsza Dżakarta), stolicy holenderskich posiadłości w Azji. W chwili śmierci Abel Tasman miał około 55-56 lat. Choć ścieżka edukacyjna Tasmana nie prowadziła przez sale uniwersyteckie, jego umysł był ostry, a ręka pewna na sterze. Zdobył gruntowną wiedzę praktyczną z zakresu nawigacji i sztuki morskiej, co pozwoliło mu na stopniowy awans w szeregach potężnej Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej (VOC). To właśnie dzięki tym umiejętnościom i nieustępliwości stał się jednym z najbardziej cenionych nawigatorów swoich czasów, a jego nazwisko na stałe wpisało się w karty historii jako symbol odwagi i odkryć.

Rodzina i życie prywatne Abla Tasmana

Choć dokonania Abla Tasmana na morzach budziły podziw, jego życie prywatne pozostaje w cieniu jego ekspedycji, jednak dostępne dokumenty pozwalają nakreślić jego portret rodzinny. 27 grudnia 1631 roku, mając 28 lat i mieszkając w Amsterdamie, Abel Tasman ogłosił zamiar poślubienia 21-letniej Jannetje Tjaers. To drugie małżeństwo okazało się dla niego ważnym wsparciem; w 1638 roku Jannetje Tjaers towarzyszyła mu w sześciomiesięcznej podróży do Batawii, co świadczy o głębokiej więzi i wspólnym zaangażowaniu w jego morskie przedsięwzięcia. Po latach trudów na morzu, w 1653 roku, Abel Tasman przeszedł na zasłużoną emeryturę, osiedlając się w Batawii. Tam rozwinął się jako zamożny obywatel, posiadacz rozległej posiadłości ziemskiej o powierzchni 288 akrów oraz współwłaściciel statku towarowego. Jego testament, spisany przed śmiercią, ukazuje troskę o najbliższych, dzieląc majątek między drugą żonę i córkę z pierwszego małżeństwa. Wykazał się również pamięcią o swoich korzeniach, zapisując 25 guldenów dla ubogich ze swojej rodzinnej wioski Lutjegast, co podkreśla jego przywiązanie do ojczyzny.

Kariera zawodowa i kluczowe wyprawy

Początki w Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej (VOC)

Abel Tasman rozpoczął swoją karierę w Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej (VOC) w 1633 roku. Jego zaangażowanie i nieprzeciętne umiejętności nawigacyjne szybko zostały dostrzeżone przez władze Kompanii. Już w 1634 roku awansował na stanowisko szybra statku Mocha, co było znaczącym krokiem w jego karierze. W ramach swoich obowiązków brał udział w licznych wyprawach na Moluki, znane jako Wyspy Korzenne, a także w misji na wyspę Seram. Te wczesne doświadczenia ugruntowały jego wiedzę o morzu i nawigacji, przygotowując go do przyszłych, bardziej ambitnych ekspedycji.

Eksploracja Północnego Pacyfiku

Kolejnym ważnym etapem w karierze abel tasmana była jego rola w 1639 roku, kiedy to jako zastępca dowódcy brał udział w ekspedycji Matthijsa Quasta. Celem tej ambitnej wyprawy była eksploracja północnego Pacyfiku. Flota pod ich dowództwem dotarła do strategicznie ważnego Fortu Zeelandia na Formozie (dzisiejszy Tajwan) oraz do japońskiej wyspy Deshima, która stanowiła wówczas jedyny punkt kontaktu między Japonią a światem zewnętrznym. Te podróże znacząco poszerzyły jego doświadczenie w żegludze po odległych i mało znanych akwenach.

Pierwsza wielka wyprawa (1642)

Apogeum kariery Abla Tasmana przypadło na sierpień 1642 roku, kiedy to Rada Indii, najwyższy organ zarządzający VOC, powierzyła mu dowództwo nad pierwszą wielką wyprawą. Wraz z doświadczonym nawigatorem Visscherem, na pokładach statków Heemskerck i Zeehaen, Tasman wyruszył na zbadanie nieznanych obszarów na południe od Wysp Salomona. Celem ekspedycji było odkrycie potencjalnych nowych lądów i zasobów, które mogłyby wzbogacić Holenderską Kompanię Wschodnioindyjską. Ta wyprawa miała przynieść przełomowe odkrycia, które na zawsze zmieniły europejskie postrzeganie świata.

Odkrycie Ziemi Van Diemena (Tasmania)

24 listopada 1642 roku, podczas swojej pierwszej wielkiej wyprawy, Abel Tasman dokonał jednego ze swoich najsłynniejszych odkryć. Dostrzegł zachodnie wybrzeże dużej wyspy, którą na cześć swojego patrona, ówczesnego gubernatora generalnego Holenderskich Indii Wschodnich, nazwał Ziemią Van Diemena. Formalne objęcie wyspy w posiadanie nastąpiło 3 grudnia 1642 roku, co było symbolicznym aktem potwierdzającym holenderskie roszczenia do tego nieznanego lądu. To odkrycie stanowiło ważny krok w europejskiej eksploracji południowego Pacyfiku.

Pierwszy kontakt z Nową Zelandią (Staten Landt)

Kontynuując swoją podróż, 13 grudnia 1642 roku Abel Tasman jako pierwszy Europejczyk ujrzał wybrzeża Nowej Zelandii. Wierząc, że może on stanowić część mitycznego kontynentu południowego, znanego jako Terra Australis, nazwał odkryty ląd Staten Landt. Ta błędna interpretacja była powszechna wśród odkrywców tamtych czasów, poszukujących Wielkiego Południowego Lądu. Odkrycie Nowej Zelandii przez Tasmana było znaczącym wydarzeniem, choć jej prawdziwe rozmiary i charakter pozostały nieznane przez kolejne dziesięciolecia.

Druga wielka wyprawa (1644)

Po powrocie z pierwszej udanej wyprawy, Abel Tasman otrzymał kolejne prestiżowe zadanie od Rady Indii. W 1644 roku, dowodząc flotą składającą się ze statków Limmen, Zeemeeuw i Braek, wyruszył w swoją drugą wielką wyprawę. Celem tej ekspedycji było dokładniejsze zbadanie południowego wybrzeża Nowej Gwinei oraz północnych wybrzeży Australii, które wówczas znano jako Nową Holandię. W ramach tej wyprawy Tasman z powodzeniem zmapował Zatokę Carpentaria, znacząco poszerzając wiedzę Europejczyków o geografii kontynentu australijskiego.

Osiągnięcia i nagrody

Sukcesy kartograficzne

Mimo że Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (VOC) początkowo uznała wyprawy abel tasmana za rozczarowanie finansowe, jego osiągnięcia kartograficzne miały nieocenioną wartość. Mapy stworzone na podstawie jego eksploracji były powszechnie dostępne i służyły kolejnym pokoleniom odkrywców przez ponad sto lat. Dopiero czasy Jamesa Cooka przyniosły bardziej szczegółowe i dokładne mapy tych regionów. Prace Tasmana stanowiły fundament dla dalszych badań geograficznych i nawigacyjnych.

Kluczowe mapy i odkrycia

• Mapa Ziemi Van Diemena (Tasmania)
• Pierwsza europejska mapa Nowej Zelandii (Staten Landt)
• Mapowanie Zatoki Carpentaria na północnym wybrzeżu Australii (Nowej Holandii)

Awans na szczeblu administracyjnym

W uznaniu jego rozległego doświadczenia w żegludze i odkryciach, 2 listopada 1644 roku Abel Tasman otrzymał ważne stanowisko administracyjne. Został mianowany członkiem Rady Sprawiedliwości w Batawii. Był to znaczący awans, świadczący o zaufaniu, jakim darzono go w VOC, i potwierdzający jego wysoką pozycję w kolonialnej hierarchii. Oznaczało to przejście od aktywnej kariery nawigatorskiej do roli doradcy i administratora.

Kontrowersje i mniej znane fakty

Krwawe starcie w Zatoce Morderców

Podczas pobytu w Nowej Zelandii w trakcie swojej pierwszej wielkiej wyprawy, Abel Tasman doświadczył tragicznego incydentu, który przeszedł do historii jako krwawe starcie w Zatoce Morderców (dzisiejsza Golden Bay). Maorysi zaatakowali łódź kursującą między holenderskimi statkami, zabijając czterech marynarzy Tasmana. To wydarzenie miało głęboki wpływ na dalsze relacje między Europejczykami a rdzennymi mieszkańcami Nowej Zelandii.

W odpowiedzi na brutalny atak Maorysów, Tasman wydał rozkaz ostrzelania waki zbliżającej się do statku Zeehaen. Co tragiczne, w wyniku ostrzału trafiono mężczyznę trzymającego białą flagę, co stanowiło naruszenie wszelkich zasad prowadzenia działań wojennych i kontaktu z tubylcami. To wydarzenie jest jednym z najciemniejszych aspektów jego wyprawy i budzi kontrowersje do dziś.

Eponimy upamiętniające Abla Tasmana

Dziedzictwo Abla Tasmana jest żywe do dziś, a jego nazwisko zostało upamiętnione w nazwach licznych obiektów geograficznych. Najbardziej znanym przykładem jest Morze Tasmana, rozciągające się między Australią a Nową Zelandią. Na jego cześć nazwano również lodowiec, rzekę i górę. Ponadto, istnieje Park Narodowy Abla Tasmana, położony wzdłuż malowniczego wybrzeża Nowej Zelandii, którego nazwa nawiązuje do odkryć tego holenderskiego żeglarza. Sama Tasmania, duża wyspa na południe od kontynentalnej Australii, nosi jego imię.

Ciekawostką jest fakt, że podczas pierwszego spotkania z Maorysami, obie strony próbowały nawiązać kontakt za pomocą dźwięków. Maorysi dęli w instrument przypominający trąbki, a Tasman, chcąc odpowiedzieć, kazał jednemu ze swoich marynarzy zagrać na trąbce. Ta próba komunikacji, choć nieudana, pokazuje determinację odkrywców do nawiązania kontaktu z nieznanymi kulturami.

Jednym z celów wyprawy abel tasmana było odnalezienie mitycznych „Prowincji Beach”. Te rzekomo bogate w złoto wyspy pojawiły się na mapach w wyniku błędu w edycjach dzieł Marco Polo, co pokazuje, jak silne były wierzenia i legendy w tamtych czasach. W swoich dziennikach Tasman zapisał również, że podczas wyjątkowo trudnej i burzliwej żeglugi to właśnie kompas był jedyną rzeczą, która utrzymała jego i jego załogę przy życiu, podkreślając znaczenie tego prostego instrumentu w ekstremalnych warunkach morskich.

Warto wiedzieć: Park Narodowy Abla Tasmana jest najmniejszym parkiem narodowym Nowej Zelandii i słynie z pięknych, złotych plaż i szmaragdowych wód. Jest częścią „Great Walks of New Zealand”, a Abel Tasman Coast Track jest jedną z najbardziej popularnych tras pieszych w kraju, oferującą malownicze widoki na wybrzeże.

Chronologia życia i kariery Abla Tasmana

Abel Janszoon Tasman, dzięki swojej determinacji i niezwykłym umiejętnościom nawigacyjnym, trwale zapisał się w historii odkryć geograficznych, dokumentując kluczowe obszary Pacyfiku. Jego dziedzictwo przypomina nam, że nawet w najbardziej nieprzewidywalnych podróżach, wiedza praktyczna i nieustępliwość mogą prowadzić do wielkich odkryć, zmieniając na zawsze postrzeganie świata.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Abel_Tasman