Abebe Bikila (ur. 7 sierpnia 1932, zm. 25 października 1973) był legendarnym etiopskim lekkoatletą, klasykiem biegów długodystansowych, który na stałe zapisał się w historii sportu jako pierwszy Afrykańczyk zdobywający złoty medal olimpijski w maratonie. Jego niezwykłe osiągnięcia, w tym dwukrotne zwycięstwo olimpijskie i ustanowienie rekordów świata, uczyniły go narodowym bohaterem Etiopii i symbolem determinacji dla milionów ludzi na całym świecie. W chwili największych triumfów mierzył 177 cm wzrostu i ważył 57 kg, co stanowiło idealną sylwetkę dla maratończyka.
W życiu prywatnym Abebe Bikila był żołnierzem Etiopskiej Gwardii Cesarskiej, a jego kariera wojskowa splatała się z sukcesami sportowymi. Poślubił Yewebdar Wolde-Giorgis, z którą pozostał aż do swojej przedwczesnej śmierci. Jego życie, choć naznaczone chwałą sportową, miało również swoje trudne momenty, w tym tragiczny wypadek, który na zawsze zmienił jego życie.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na sierpień 2024 roku miałby 92 lata.
- Żona/Mąż: Yewebdar Wolde-Giorgis
- Dzieci: Brak publicznie dostępnych informacji o dzieciach.
- Zawód: Lekkoatleta (maratończyk), żołnierz
- Główne osiągnięcie: Dwukrotny złoty medalista olimpijski w maratonie (1960, 1964), pierwszy Afrykańczyk ze złotym medalem olimpijskim.
Podstawowe informacje o Abebe Bikila
Abebe Bikila, znany również jako Shambel (co oznacza stopień kapitana), urodził się 7 sierpnia 1932 roku w miejscowości Jato w Etiopii. Jego fizyczne predyspozycje do sportów wytrzymałościowych były widoczne już w latach młodzieńczych. W szczytowym okresie kariery lekkoatletycznej jego wzrost wynosił 177 cm, a waga oscylowała wokół 57 kg, co idealnie wpisywało się w profil lekkiego i wytrzymałego biegacza długodystansowego. Niestety, jego życie zakończyło się przedwcześnie. Abebe Bikila zmarł 25 października 1973 roku w wieku 41 lat w Addis Abebie, w wyniku krwotoku mózgowego.
Rodzina i życie prywatne Abebe Bikila
Choć Abebe Bikila jest postacią rozpoznawalną na całym świecie dzięki swoim sportowym wyczynom, jego życie prywatne było mniej nagłaśniane. W okresie wojny włosko-etiopskiej (1935–1937) jego rodzina musiała uciekać do odległego miasta Gorro, co świadczy o trudnych czasach, w jakich dorastał. 16 marca 1960 roku, w wieku 27 lat, zawarł związek małżeński z Yewebdar Wolde-Giorgis, która wówczas miała 15 lat. Ich małżeństwo trwało aż do śmierci sportowca. Już jako młody chłopiec wykazywał zamiłowanie do aktywności fizycznej, grając w „gena” – tradycyjną etiopską grę podobną do hokeja, rozgrywaną na dużych dystansach, co z pewnością kształtowało jego wytrzymałość.
Kariera sportowa i wojskowa Abebe Bikila
Kariera sportowa Abebe Bikila była nierozerwalnie związana ze służbą wojskową. W 1952 roku wstąpił do elitarnej Etiopskiej Gwardii Cesarskiej (Kebur Zabagna), jednostki odpowiedzialnej za ochronę cesarza. To właśnie w wojsku miał możliwość rozwijania swojego talentu biegowego. Jego treningi były niezwykle intensywne, obejmując codzienne bieganie dystansu około 20 kilometrów. Kluczowym momentem w jego rozwoju było nawiązanie współpracy ze szwedzkim trenerem Onnim Nikanenem, który dostrzegł jego potencjał i zaczął systematycznie przygotowywać go do startów w maratonach.
Przełomowym momentem w karierze Abebe Bikili były Igrzyska Olimpijskie w Rzymie w 1960 roku. Podjął wówczas niezwykłą decyzję o starcie w maratonie boso, co było spowodowane niedopasowaniem zakupionych butów. Ten historyczny bieg na Via Appia zakończył się jego spektakularnym zwycięstwem z czasem 2:15:16.2, ustanawiając nowy rekord świata i czyniąc go pierwszym Etiopczykiem w historii zdobywcą złotego medalu olimpijskiego. Cztery lata później, na Igrzyskach Olimpijskich w Tokio w 1964 roku, Abebe Bikila dokonał czegoś jeszcze bardziej niezwykłego. Mimo przejścia operacji wycięcia wyrostka robaczkowego zaledwie 40 dni przed startem, wygrał maraton, tym razem biegnąc w butach. Został pierwszym biegaczem w historii, który obronił tytuł mistrza olimpijskiego w maratonie, ustanawiając kolejny rekord świata z czasem 2:12:11.2. Łącznie w swojej karierze wziął udział w szesnastu maratonach, z czego wygrał dwanaście, co świadczy o jego dominacji w tej dyscyplinie.
Nagrody i osiągnięcia Abebe Bikila
Sukcesy sportowe Abebe Bikili przyniosły mu nie tylko międzynarodowe uznanie, ale także liczne awanse wojskowe i państwowe odznaczenia. Po zwycięstwie w Rzymie został awansowany do stopnia kaprala, a po triumfie w Tokio – do stopnia porucznika, ostatecznie dochodząc do rangi kapitana w Etiopskiej Gwardii Cesarskiej. Za swoje zasługi dla kraju cesarz Haile Selassie nagrodził go prestiżowymi odznaczeniami, takimi jak Gwiazda Etiopii oraz Order Menelika II. Najważniejszym jednak osiągnięciem było dwukrotne ustanowienie rekordów świata w maratonie podczas igrzysk olimpijskich – w Rzymie w 1960 roku i poprawiając własny wynik w Tokio w 1964 roku. Te wyczyny na zawsze wpisały go do annałów światowego sportu.
Chronologia kariery sportowej Abebe Bikila
- 1952: Dołączenie do Etiopskiej Gwardii Cesarskiej.
- Połowa lat 50.: Intensywne treningi maratońskie pod okiem Onniego Nikanena.
- 1960: Zwycięstwo w maratonie na Igrzyskach Olimpijskich w Rzymie, ustanowienie rekordu świata (2:15:16.2), bieg boso.
- 1964: Obrona tytułu mistrza olimpijskiego w maratonie na Igrzyskach Olimpijskich w Tokio, ustanowienie nowego rekordu świata (2:12:11.2).
- 1968: Udział w Igrzyskach Olimpijskich w Meksyku, wycofanie z powodu kontuzji złamanej kości strzałkowej.
Zdrowie i tragiczny wypadek Abebe Bikila
Mimo sportowych sukcesów, życie Abebe Bikili naznaczone było również tragicznymi wydarzeniami związanymi ze zdrowiem. Podczas Igrzysk Olimpijskich w Meksyku w 1968 roku startował ze złamaną kością strzałkową, co zmusiło go do wycofania się z rywalizacji. Bardziej tragicznym momentem był wypadek samochodowy, który miał miejsce 22 marca 1969 roku. W jego wyniku Abebe został sparaliżowany. Mimo leczenia w Anglii, nigdy więcej nie stanął na nogi i do końca życia poruszał się na wózku inwalidzkim. Nawet po wypadku nie porzucił całkowicie sportu – jako paraolimpijczyk startował w łucznictwie i tenisie stołowym na Stoke Mandeville Games w 1970 roku, a w 1971 roku wygrał zawody w wyścigach psich zaprzęgów dla osób niepełnosprawnych w Norwegii.
Osiągnięcia sportowe osób niepełnosprawnych
- 1970: Udział w Stoke Mandeville Games (łucznictwo, tenis stołowy).
- 1971: Zwycięstwo w zawodach psich zaprzęgów w Norwegii.
Kontrowersje i incydenty polityczne
Historia Abebe Bikili, choć skupiona na sporcie, miała również swój polityczny wymiar. W grudniu 1960 roku, podczas nieudanej próby zamachu stanu podjętej przez Etiopską Gwardię Cesarską, Abebe, jako członek tej jednostki, został na krótko aresztowany i przesłuchany. Incydent ten podkreślał jego powiązania z życiem politycznym kraju, nawet jeśli jego głównym polem działań była bieżnia.
Ciekawostki i dziedzictwo Abebe Bikila
Abebe Bikila stał się narodowym bohaterem Etiopii, a jego osiągnięcia zaowocowały licznymi formami uznania. Za swoje wybitne dowody odwagi otrzymał od państwa dom oraz samochód Volkswagen Beetle. W 1965 roku, podczas Wystawy Światowej w Nowym Jorku, wraz z Mamo Wolde, przebiegł ceremonialny półmaraton, niosąc pergamin z pozdrowieniami od cesarza. Po jego śmierci w 1973 roku cesarz Haile Selassie ogłosił narodowy dzień żałoby, a sportowiec otrzymał uroczysty pogrzeb państwowy. Na jego cześć nazwano stadion w Addis Abebie – Abebe Bikila Stadium. Ponadto, istnieje prestiżowa nagroda jego imienia, Abebe Bikila Award, przyznawana przez New York Road Runners wybitnym maratończykom. Abebe Bikila stał się niekwestionowanym symbolem afrykańskiej dominacji w biegach długodystansowych i narodową ikoną Etiopii, inspirując kolejne pokolenia sportowców.
Najważniejsze nagrody i wyróżnienia
- Dwukrotny zdobywca złotego medalu olimpijskiego w maratonie (1960, 1964).
- Dwukrotny rekordzista świata w maratonie (1960, 1964).
- Awanse wojskowe: kapral, porucznik, kapitan.
- Odznaczenia państwowe: Gwiazda Etiopii, Order Menelika II.
- Abebe Bikila Award (przyznawana przez New York Road Runners).
Warto wiedzieć: Data narodzin Abebe Bikili, 7 sierpnia 1932 roku, zbiegła się z dniem rozgrywania maratonu na Igrzyskach Olimpijskich w Los Angeles.
Warto wiedzieć: Abebe Bikila został pierwszym biegaczem w historii, który obronił tytuł mistrza olimpijskiego w maratonie, ustanawiając nowy rekord świata w Tokio w 1964 roku.
| Rok | Wydarzenie | Osiągnięcie | Czas |
|---|---|---|---|
| 1960 | Igrzyska Olimpijskie w Rzymie | Złoty medal, rekord świata | 2:15:16.2 |
| 1964 | Igrzyska Olimpijskie w Tokio | Złoty medal, rekord świata | 2:12:11.2 |
| 1968 | Igrzyska Olimpijskie w Meksyku | Wycofanie z powodu kontuzji (złamanie kości strzałkowej) | – |
Podsumowując, życie Abebe Bikili stanowi niezwykłą opowieść o determinacji, sile ducha i triumfie nad przeciwnościami. Jego dwukrotne olimpijskie zwycięstwo i ustanowione rekordy świata ugruntowały jego pozycję jako legendy sportu, a jego postawa po tragicznym wypadku pokazuje niezłomność charakteru. Abebe Bikila pozostaje inspiracją dla pokoleń sportowców i symbolem nadziei dla całego kontynentu afrykańskiego.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Czy Bikila biegał maratony boso?
Tak, Abebe Bikila biegał maratony boso, co przyniosło mu sławę. Jego najbardziej znanym osiągnięciem było zdobycie złotego medalu olimpijskiego w maratonie w Rzymie w 1960 roku bez obuwia.
Kim jest Abebe Bikila?
Abebe Bikila był etiopskim lekkoatletą, wielokrotnym medalistą olimpijskim w biegu maratońskim. Uważany jest za jednego z najwybitniejszych maratończyków w historii.
Czy Abebe Bikila biegał boso maraton?
Tak, Abebe Bikila zdobył swój pierwszy złoty medal olimpijski w maratonie w Rzymie w 1960 roku biegając boso. Ten wyczyn przeszedł do historii sportu.
Kto wygrał maraton olimpijski w 1964 roku?
Maraton olimpijski w 1964 roku wygrał Abebe Bikila z Etiopii. Był to jego drugi złoty medal olimpijski w tej konkurencji, tym razem zdobyty w butach.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Abebe_Bikila
